Danh mục: Luật đầu tư công

Luật đầu tư công ban hành 2024 với những điểm mới đáng chú ý. Đây là nền tảng pháp lý trong việc quản lý, sử dụng vốn nhà nước cho các dự án phát triển kinh tế – xã hội. Nắm rõ các quy định, điều khoản sẽ giúp cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện đúng quy trình, tránh những sai phạm, thất thoát ngân sách, làm ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia.

Phạm vi, đối tượng áp dụng luật đầu tư công 2024 

Ngày 29/11/2024, Quốc hội đã ban hành Luật đầu tư công số 58/2024/QH15 tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV. Bộ luật có hiệu thi hành từ ngày 01/01/2025 gồm 7 chương, 103 Điều khoản. 

Luật này quy định về việc quản lý nhà nước trong hoạt động đầu tư công. Bao gồm quản lý và sử dụng vốn, quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các cá nhân, tổ chức, đơn vị, cơ quan liên quan đến dự án, công trình, chủ trương quốc gia. 

Luật đầu tư công được áp dụng với đơn vị, cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoặc có liên quan đến hoạt động đầu tư công, quản lý và sử dụng vốn ngân sách nhà nước phục vụ cho dự án, công trình. 

Dưới đây là thuộc tính cơ bản của luật đầu tư công 58/2024/QH15: 

Số hiệu:	58/2024/QH15
Cơ quan ban hành:	Quốc hội
Ngày ban hành:	29/11/2024
Tình trạng hiệu lực:	Đã có hiệu lực
Lĩnh vực:	Đầu tư
Loại văn bản:	Luật
Cấu trúc	7 chương, 103 điều khoản
Người ký:	Trần Thanh Mẫn
Ngày có hiệu lực:	01/01/2025

Đầu tư công là gì?

Khái niệm đầu tư công được quy định cụ thể tại khoản 16, Điều 4 trong bộ luật đầu tư công. Hiểu một cách đơn giản, đây là hoạt động đầu tư của Chính phủ vào các dự án phát triển kinh tế – xã hội, an ninh quốc phòng. Nguồn vốn chủ yếu phụ thuộc vào ngân sách nhà nước nên cần đảm bảo sự minh bạch, tuân thủ đúng điều khoản do Quốc hội ban hành. 

Hiện nay, tốc độ kinh tế ở nước ta đang trong giai đoạn phát triển mạnh mẽ. Kéo theo sự xuất hiện của nhiều loại hình đầu tư mới. Tuy nhiên, đầu tư công vẫn đóng vai trò rất quan trọng đối với nền kinh tế của Việt Nam. 

Ngoài ra, trong Luật đầu tư công sẽ có danh mục giải thích từ ngữ tại Điều 4 của luật. Người dùng cần tìm hiểu kỹ các thuật ngữ để tránh gây nhầm lẫn trong quá trình thực thi, triển khai các dự án, công trình quốc gia. 

Phân loại dự án đầu tư công

Dự án đầu tư công được phân loại dựa trên tính chất, mức độ quan trọng và quy mô. Cụ thể: 

Căn cứ vào tính chất

Các công trình, chủ trương, dự án dựa vào tính chất được phân thành 3 loại:

(a) Dự án có cấu phần xây dựng: Sử dụng vốn nhà nước để xây dựng mới, cải tạo, nâng cấp, mở rộng dự án, bao gồm cả phần mua trang thiết bị, tài sản liên quan. 

(b) Dự án không có cấu phần xây dựng: Sử dụng ngân sách quốc gia để mua tài sản, nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất. Hỗ trợ mua, nâng cấp, sửa chữa trang thiết bị, máy móc và dự án khác không quy định tại điểm (a) của khoản này.

(c ): Dự án sử dụng vốn ngoài kế hoạch đầu tư công: Dùng để thực hiện các dự án, nhiệm vụ quy định tại điểm (a) và (b) quy định của pháp luật đối với ngân sách nhà nước và các quy định luật pháp liên quan. 

Phân loại dự án đầu tư công dựa vào mức độ quan trọng và quy mô

Dự án đầu tư công được phân loại dựa vào mức độ quan trọng và quy mô gồm 5 loại hình:

(a) Dự án trọng điểm quốc gia, dự án nhóm A, B, C theo tiêu chí quy định tại điều 8,9,10 và 11 của luật đầu tư công. 

(b) Dự án thành phần độc lập cần giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. 

(c ) Dự án phân nhóm theo ngành, lĩnh vực, căn cứ vào tỷ trọng vốn đầu tư. 

(d) Dự án không thuộc các tiêu chí quy định tại các điều 8, 9, 10 và 11 của Luật đầu tư công. Áp dụng tiêu chí phân loại theo tổng mức đầu tư quy định tại khoản 4 Điều 10 – 11 và khoản 5 Điều 9 của bộ luật này. 

(đ) Dự án đầu tư công phân loại dựa trên quy định tại các điều 9, 10 và 11 của Luật này.

Các ngành, lĩnh vực sử dụng ngân sách nhà nước 

Có tổng 13 ngành, lĩnh vực được pháp sử dụng vốn ngân sách nhà nước theo Luật đầu tư công, bao gồm:

– Nhóm ngành về quốc phòng – an ninh: Quốc phòng; An ninh, trật tự và an toàn xã hội. 

– Nhóm ngành về giáo dục, y tế và phát triển con người: Giáo dục, đào tạo và giáo dục nghề nghiệp; Y tế, công tác dân số và chăm sóc gia đình; Bảo đảm an sinh xã hội. 

– Nhóm ngành khoa học – công nghệ và truyền thông: Khoa học và công nghệ; Hoạt động phát thanh, truyền hình và thông tấn; Văn hóa và thông tin.

– Nhóm ngành văn hóa – thể thao – môi trường: Thể dục thể thao; Bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu.

– Nhóm ngành phát triển kinh tế – sản xuất: Phát triển kinh tế và các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh. 

– Nhóm ngành về quản lý nhà nước và tổ chức chính trị – xã hội: Hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội. 

– Nhóm ngành khác: Các ngành, lĩnh vực khác được pháp luật quy định

Tiêu chí phân loại dự án trọng điểm của quốc gia

Theo Luật đầu tư công, dự án quan trọng quốc gia là những dự án độc lập. Hoặc có thể là cụm công trình có sự liên kết chặt chẽ với nhau thuộc một trong các tiêu chí sau: 

– Sử dụng nguồn ngân sách nhà nước đầu từ từ 30.000 tỷ đồng trở lên. 

– Ảnh hưởng đến môi trường hoạt tiềm ẩn khả năng ảnh hưởng môi trường nghiêm trọng. Bao gồm: Nhà  máy điện hạt nhân; dự án đất rừng đặc dụng từ 50 ha trở lên; rừng phòng hộ biên giới tối thiểu từ 50 ha; rừng phòng hộ đầu nguồn; rừng sản xuất trên 1.000 ha; dự án rừng phòng hộ chắn gió, chắn sóng, chắn cát bay.

– Công trình có yêu cầu chuyển đổi mục đích sử dụng đất trồng lúa nước từ hai vụ trở lên, quy mô tối thiểu 500 ha trở lên. 

– Di dân tái định cư khu vực miền núi từ 20.000 người trở lên, các vùng khác từ 50.000 người trở lên. 

– Các dự án cần được Quốc hội quyết định khi áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt. 

Ngoài ra, sẽ có các tiêu chí phân loại cụ thể dự án nhóm A – B – C được quy định tại điều 9 – 10 – 11 của Luật đầu tư công. 

4 nội dung quan trọng cần nắm trong luật đầu tư công 

Luật đầu tư công quy định cụ thể nhóm đối tượng, nguyên tắc và nội dung quản lý. Đồng thời nêu rõ những hành vi bị cấm trong hoạt động đầu tư của quốc gia. Các cá nhân, cơ quan, tổ chức khi thực hiện, triển khai dự án cần nắm rõ để tránh sai phạm. 

Đối tượng đầu tư công hợp pháp 

Soi với luật đầu tư công số 39 2019 QH14, bộ luật 58/2024/QH15 mới nhất đã được sửa đổi và bổ sung một số đối tượng đầu tư. Theo quy định hiện hành, có 8 đối tượng được phê duyệt sử dụng ngân sách nhà nước để triển khai dự án. Bao gồm:

– Chương trình, dự án kết cấu hạ tầng nhằm mục đích phát triển kinh tế – xã hội. 

– Công trình trực thuộc cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị – xã hội, đơn vị sự nghiệp công lập, tổ chức chính trị. 

– Dự án đầu tư và hỗ trợ các hoạt động cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích, chương trình phúc lợi cho xã hội. 

– Đầu tư thực hiện nhiệm vụ quy hoạch của quốc gia. 

– Nhà nước tham gia thực hiện các dự án theo hình thức đối tác công tư (dự án PPP). 

– Cấp bù lãi suất đối với ưu đãi tín dụng, phí quản lý. Cấp vốn điều lệ theo quy định dành cho hệ thống ngân hàng chính sách, quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách. Hỗ trợ đầu tư công trình cho nhóm đối tượng chính sách theo quy định của Thủ tướng Chính phủ hoặc Chính phủ. 

– Thực hiện chính sách tín dụng ưu đãi bằng vốn ngân sách địa phương thông qua Ngân hàng Chính sách xã hội chi nhánh thành phố, tỉnh trực thuộc TW. 

– Đối tượng khác theo quy định của luật pháp có liên quan, xét duyệt trong từng trường hợp cụ thể, đáp ứng đủ điều kiện sử dụng ngân sách nhà nước theo luật đầu tư công.

Nội dung quản lý nhà nước trong hoạt động đầu tư công

Hoạt động đầu tư công bao gồm các nội dung chủ điểm sau:

– Ban hành, tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến dự án, công trình đầu tư từ ngân sách nhà nước. 

– Tiến hành tổ chức, xây dựng chiến lược, kế hoạch, chương trình, giải pháp, chính sách đầu tư. 

– Theo dõi, cung cấp dữ liệu chính xác về quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước. 

– Đánh giá mức độ hiệu quả của công trình, dự án. Thực hiện thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định của luật pháp, tuân thủ kế hoạch theo luật đầu tư công.  

– Xử lý vi phạm pháp luật, tố cáo, khiếu nại cá nhân, tổ chức có liên quan đến hoạt  động đầu tư công. 

– Tiến hành khen thưởng những cá nhân, tổ chức, đơn vị, cơ quan có thành tích tốt, là tấm gương sáng cần noi theo khi thực hiện triển khai các chủ trương, chính sách, hoạt động đầu tư của nhà nước. 

– Đẩy mạnh xây dựng hợp tác quốc tế để phát triển các dự án đầu tư công có ích cho sự phát triển kinh tế, an sinh xã hội. 

Nguyên tắc trong quản lý đầu tư công theo bộ luật 58/2024/QH15

Soi với luật đầu tư công năm 2019, các nghị định mới do quốc hội ban hành năm 2024 có nhiều đổi mới trong nguyên tắc quản lý. Theo Điều 13 của bộ luật quy định cụ thể như sau:

– Tuân thủ tuyệt đối những quy định của pháp luật về đầu tư công. 

– Các dự án, chương trình cần đảm bảo phù hợp với chiến lược phát triển KT – XH, bám sát kế hoạch 05 của quốc gia. 

– Các cơ quan quản lý nhà nước, cá nhân, tổ chức liên quan cần thực hiện đúng trách nhiệm và phạm vi quyền hạn. 

– Quản lý sử dụng vốn theo đúng quy định của luật đầu tư công được áp dụng đối với từng đối tượng. Đảm bảo đầu tư tập trung, đồng bộ, chất lượng, hiệu quả và tiết kiệm. Cân đối nguồn lực phù hợp, không để xảy ra tình trạng thất thoát, lãng phí ngân sách nhà nước. 

– Các hoạt động đầu tư của quốc gia cần công khai, minh bạch trong mọi hoạt động. 

Luật đầu tư công 2024 nghiêm cấm các hành vi nào? 

Điều 17 Luật Đầu tư công 2024 quy định cụ thể các hành vi bị nghiêm cấm thực hiện trong các dự án, chủ trương, chương trình nhà nước như sau:

– Chủ trương đầu tư hoặc quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư đưa ra không phù hợp với quy hoạch, chiến lược, kế hoạch. Không thể xác định rõ nguồn vốn và khả năng cân đối. Không đúng với phẩm quyền, thủ tục, trình tự theo quy định của Luật đầu tư công.

– Thực hiện các chương trình, dự án khi chưa được phê duyệt bởi cấp có thẩm quyền. Quyết định đầu tư, điều chỉnh chương trình, dự án không đúng thẩm quyền, sai mục tiêu, địa điểm, vượt mức vốn cho phép hoặc tổng mức đầu tư trái quy định của pháp luật. 

– Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi, tham nhũng, chiếm đoạt trong quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước. 

– Các bên thông đồng trong tổ chức tư vấn, nhà thầu dẫn đến hậu quả gây thất thoát, lãng phí tiền của, tài sản quốc gia. Làm tổn hại, xâm phạm đến quyền lợi, lợi ích hợp pháp của công dân và cộng đồng. 

– Hành vi đưa, nhận, môi giới hối lộ dưới mọi hình thức khi xét duyệt, triển khai, nghiệm thu dự án. 

– Các cá nhân, tổ chức tự ý bỏ tiền đầu tư khi chưa được phê duyệt. Thực hiện dự án khi chưa giao kế hoạch đầu tư gây nợ đọng xây dựng. 

– Sử dụng nguồn tài chính không đúng mục đích, đối tượng, vượt tiêu chuẩn, định mức theo quy định của Luật đầu tư công. 

– Làm giả, sai lệch thông tin, tài liệu, hồ sơ liên quan đến các dự án, chương trình đầu tư của nhà nước. 

– Cố tình báo cáo, cung cấp thông tin không chính xác, không trung thực. Làm ảnh hưởng đến việc lập, thẩm định, quyết định phê duyệt, theo dõi, đánh giá, kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm liên quan đến dự án, chủ trương, chương trình đầu tư. 

– Cố ý huỷ hoại, thay đổi, che dấu hoặc lưu giữ không đầy đủ về những tài liệu, hồ sơ, chứng từ liên quan đến chủ trương, quyết định đầu tư. Hoặc hồ sơ, báo cáo về việc triển khai thực hiện chương trình, nhiệm vụ, dự án.

– Cản trở việc phát hiện hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình thực hiện đầu tư công. 

Luật đầu tư công sửa đổi, bổ sung, ban hành mới nhất có hiệu lực từ ngày 01/01/2025. Những quyết sách mới đưa ra đã tháo gỡ được nhiều nút thắt, vướng mắc chưa được giải quyết tại bộ luật đầu tư công 39 2019 QH14. Góp phần tạo điều kiện phát triển các dự án, chương trình đầu tư có ích cho xã hội, nâng cao đời sống người dân, giúp đất nước ngày càng giàu mạnh.