Truất quyền thừa kế là gì? Hiểu đúng để tránh tranh chấp

Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, truất quyền thừa kế là việc người lập di chúc thể hiện ý chí không cho một hoặc một số người thừa kế được hưởng di sản của mình sau khi qua đời. Đây là quyền định đoạt tài sản hợp pháp của cá nhân, được pháp luật bảo vệ, miễn là việc lập di chúc đáp ứng đầy đủ điều kiện về hình thức và nội dung. Trong các vụ việc phân chia di sản, “truất quyền thừa kế” là cụm từ thường khiến nhiều người lo lắng. Không ít gia đình vì thiếu hiểu biết pháp luật mà phát sinh mâu thuẫn, thậm chí kiện tụng kéo dài nhiều năm. Vậy truất quyền thừa kế thực chất là gì, được thực hiện trong trường hợp nào và có giới hạn ra sao?

Khi nào được quyền truất quyền thừa kế?

Khi nào được quyền truất quyền thừa kế?
Đây là quyền định đoạt tài sản hợp pháp của cá nhân

Quyền truất quyền thừa kế chỉ được thực hiện thông qua di chúc hợp pháp. Điều này có nghĩa là:

  • Người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt khi lập.
  • Việc lập di chúc không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép.
  • Nội dung di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
  • Hình thức di chúc phù hợp quy định (bằng văn bản, có công chứng/chứng thực hoặc trong một số trường hợp đặc biệt có thể lập di chúc miệng).

Trong thực tế, nhiều người vì bức xúc cá nhân mà viết tay một tờ giấy tuyên bố “không cho con hưởng tài sản”. Tuy nhiên, nếu tờ giấy đó không đáp ứng điều kiện pháp lý thì khả năng bị tuyên vô hiệu là rất cao. Khi đó, di sản sẽ được chia theo pháp luật thay vì theo ý chí cá nhân.

Những trường hợp không được hưởng di sản dù không bị truất quyền

Pháp luật cũng quy định một số trường hợp “đương nhiên không được hưởng di sản”, dù người để lại tài sản không đề cập trong di chúc.

Ví dụ:

  • Người cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người để lại di sản.
  • Người ngược đãi nghiêm trọng, vi phạm nghĩa vụ nuôi dưỡng.
  • Người giả mạo, sửa chữa, hủy di chúc nhằm hưởng lợi.

Những hành vi này khiến người vi phạm bị loại khỏi hàng thừa kế theo quy định pháp luật. Đây không phải là truất quyền theo ý chí cá nhân, mà là hậu quả pháp lý do hành vi vi phạm gây ra.

Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc

Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc
Điều này nhằm bảo vệ quyền lợi tối thiểu

Một điểm rất quan trọng nhưng thường bị bỏ qua: có những người dù bị truất quyền trong di chúc vẫn được hưởng một phần di sản nhất định.

Theo pháp luật, con chưa thành niên, cha mẹ, vợ hoặc chồng và con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động là những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc. Họ vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật, nếu di sản được chia theo pháp luật.

Điều này nhằm bảo vệ quyền lợi tối thiểu của những người yếu thế hoặc phụ thuộc. Vì vậy, khi muốn truất quyền thừa kế của ai đó, cần xem xét kỹ xem họ có thuộc nhóm được bảo vệ đặc biệt này hay không.

Hệ quả pháp lý khi truất quyền thừa kế không đúng quy định

Không ít trường hợp di chúc bị tuyên vô hiệu một phần hoặc toàn bộ do nội dung trái luật, hình thức không hợp lệ hoặc người lập di chúc không minh mẫn. Khi đó, việc truất quyền thừa kế sẽ không còn giá trị.

Hệ quả là:

  • Di sản được chia theo pháp luật.
  • Những người bị truất quyền có thể quay lại yêu cầu hưởng phần tài sản tương ứng.
  • Tranh chấp kéo dài, phát sinh chi phí tố tụng, ảnh hưởng đến quan hệ gia đình.

Vì vậy, nếu có ý định truất quyền thừa kế, việc tham vấn luật sư trước khi lập di chúc là điều rất cần thiết. Một bản di chúc được soạn thảo bài bản, đúng quy định sẽ giúp hạn chế tối đa rủi ro pháp lý về sau.

Truất quyền thừa kế có hủy bỏ được không?

Truất quyền thừa kế có hủy bỏ được không?
Truất quyền thừa kế có hủy bỏ được không?

Người lập di chúc hoàn toàn có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc bất cứ lúc nào, miễn là còn minh mẫn và đủ năng lực hành vi dân sự. Điều đó có nghĩa là việc truất quyền thừa kế hôm nay không đồng nghĩa với việc quyết định đó là vĩnh viễn.

Nếu sau này mối quan hệ được cải thiện, người lập di chúc có thể lập văn bản mới ghi nhận lại quyền hưởng di sản cho người từng bị truất quyền. Trong trường hợp có nhiều bản di chúc, bản được lập sau cùng và hợp pháp sẽ có hiệu lực.

Lời khuyên thực tế khi muốn truất quyền thừa kế

Truất quyền thừa kế thường xuất phát từ mâu thuẫn gia đình. Tuy nhiên, trước khi đưa ra quyết định, nên cân nhắc kỹ các yếu tố:

  • Thứ nhất, đánh giá lại toàn bộ quan hệ pháp lý liên quan đến tài sản: tài sản riêng hay tài sản chung, có đang tranh chấp hay không.
  • Thứ hai, xác định rõ đối tượng bị truất quyền có thuộc nhóm người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc hay không.
  • Thứ ba, lập di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng để đảm bảo giá trị pháp lý cao nhất.
  • Thứ tư, trao đổi trước với luật sư để được tư vấn phương án phù hợp, tránh rủi ro bị vô hiệu.

Một quyết định cảm tính có thể khiến người còn lại trong gia đình phải đối mặt với hệ quả pháp lý kéo dài nhiều năm. Trong khi đó, một giải pháp đúng luật ngay từ đầu sẽ giúp mọi việc rõ ràng, minh bạch và giảm thiểu xung đột.

Kết luận

Truất quyền thừa kế là quyền hợp pháp của cá nhân đối với tài sản của mình, nhưng quyền này luôn đi kèm giới hạn pháp lý. Việc thực hiện không đúng quy định có thể dẫn đến di chúc vô hiệu và phát sinh tranh chấp nghiêm trọng. Do đó, trước khi lập di chúc hoặc quyết định truất quyền thừa kế bất kỳ ai, cần tìm hiểu kỹ quy định pháp luật và tham vấn chuyên môn để bảo vệ quyền lợi của mình cũng như tránh rủi ro cho gia đình về sau.

Nếu bạn đang cần tư vấn chi tiết về thừa kế, lập di chúc hoặc giải quyết tranh chấp tài sản, hãy tham khảo thêm thông tin và liên hệ đội ngũ luật sư tại website: https://luatdaibang.net/ để được hỗ trợ chuyên sâu và kịp thời.